مراقب قوه تخیل کودکانتان باشید!

پيامبر اكرم(صلی الله عليه و آله) : هر كه به پدر و مادرش نيكى كند، خداوند بر عمرش افزوده است.

به گزارش سرویس خانواده جام نیـوز، از نظر روانشناسان، قوه تخیل و خیالانگیزی، جزئی از وجود کودکان و حتی نوجوانان است که باید در سنین خاصی شکل بگیرد در این باره، داستانها و آثار تخیلی مناسب میتواند به شکل دادن این مسیر کمک کند.

وجود مولفههای تخیلی در کتاب و آثار سینمایی جهان امری جا افتاده و در جذب مخاطب کودک و نوجوان و حتی بزرگسال موفق بوده است اما کتابهایی با موضوعات تخیلی یا ساخت فیلمهایی با این مضمون در فرهنگ و هنر ایران هنوز تعریف مشخصی ندارند. وقتی سری به کتابفروشیها و انتشاراتیها بزنید و بخواهید اثری مناسب برای بالا بردن خلاقیت فرزندانتان بیابید، شاید با مشکل مواجه شوید چراکه نویسندگان ایرانی تالیف قابل توجهی در این حوزه ندارند. ادبیات تخیل، اسطوره و تاریخی، سالهاست که وارداتی شده و ترجمههای ناموزون، جای آنها را گرفتهاند.

تخیل در کودکان یکی از مهمترین آیتمهایی است که خلاقیت را میسازد. زمانی که تخیل کودک در سنین کم با همذات پنداری آغاز میشود، معمولاً والدین را نگران میکند که فرزندشان دائم با شخصی خیالی حرف میزند. در صورتی که این نوع تخیل در سنین پایین، یکی از بهترین شیوههایی است که خلاقیت را پرورش میدهد و اصلا مشکلی به همراه نخواهد داشت. در مرحله نوجوانی، اگر قرار باشد تخیل با همذات پنداری همراه باشد، نکته مثبتی نیست، اما تخیل به معنای رویاپردازی شغلی آینده و اهدافی که در ذهن دارد، نکتهای مثبت به شمار میآید که ممکن است تا سالها هم ادامه یابد.

تخیل همچنین بر روی هوش کودکان و نوجوانان هم تاثیر میگذارد، یعنی بخشی از هوش که تجسم فضایی نامیده میشود با تخیل رشد مییابد که اگر این عامل در او وجود نداشته باشد، تجسم فضایی کودک دچار اختلال است.

اسباب بازیهای الکتریکی مانع رشد تخیل هستند
تخیل نوجوانان را به هیچ وجه نباید از آنها گرفت، اتفاقا باید به ایجاد و پرورش آن کمک کرد. در کشورهای پیشرفته متوجه شدند آن چیزی که به صورت الکتریکی ساخته شده، نمیتواند به تخیل کودک کمکی کند.این موضوع آنقدر اهمیت دارد که خلاقیت ذهنی به وسیله بازیهای فکری، داستانهای تخیلی و اسباببازیهای غیرالکتریکی در مدارس آموزش داده میشود و میخواهند که بچه با تصویرسازی ذهنی و تخیلش، سرگرم شود و معتقدند در سالهای آینده، به چیزهای بالاتری دست مییابد.

طبق مطالعات انجام شده قصههای قرآن كریم اثرات تربیتی ارزشمندی بر رشد عاطفی، اخلاقی، اجتماعی و …كودكان و نوجوانان دارد و منجر به افزایش روحیه پرسشگری و اندیشه ورزی در آنها میشود. در حقیقت، از قصههای قرآن میتوان به عنوان منبع مناسبی در تعلیم و تربیت استفاده كرد.

از آنجایی که قوه فهم و عاقله کودک در سنین پایین، تکامل و رشد پیدا میکند، ممکن است تخیل بر او حاکم شود و برای اینکه تخیل او به سمت واقعگرایی و تعقل کشیده شود، نیازمند استفاده از ابزار داستان هستیم. در این راه میتوانیم از داستانهای قرآن برای ترویج آموزش هنجارهای اسلامی بهره گیریم. کودکان و نوجوانان به این علت که قوه تجربه و تعقلشان کم است، باید از خیال به عینیت و واقعیت نزدیک شوند که یکی از ابزارهای رسیدن به رشد و کمال برای کودکان، قرآن و بهرهگیری از داستانهای قرآن است.

داستان، شعر و ادبیات به ویژه ادبیاتی که با تصویر همراه است، میتواند تخیل کودک را بسازد و این موردی است که به ویژه در ادبیات غرب مشهود است، یعنی آنها، این شیوهها را سالهاست به کار گرفتهاند و از متنها و تصویرسازیهای مناسب برای پیشبرد اهدافشان استفاده میکنند. باید خیالانگیزی را برای رساندن پیام و مفاهیم هویتی و دینی و ملی، تربیت، آموزش و فعالکردن خلاقیت به کار گیریم.

ما نیز در برابر آثار خارجی مانند هری پاتر، بستر فکری و بازآفرینی اسطورهای داریم که «پارسیان و من» نمونهای از آنهاست. اما اینکه چرا آثاری از این دست، در جهان مثل هری پاتر گل نکرده، نکتهای است که از دست نویسنده خارج است و به دو گروه ناشران و رسانهها بر میگردد که مانع رشد و جهانی شدن آثار خوب ایرانی میشود.

در آخر، باید یادآور شویم که بازنمایی تخیل در ادبیات کودک و نوجوان و به عبارتی بهتر ساختن دنیایی دیگر برای آنها به منظور شکلگیری قوه خلاقهشان، نیاز به تحولاتی اساسی دارد که از نوع تحولات محتوایی هستند. داستانهای علمی و تخیلی در تمام دنیا بر اساس فانتزی نویسی شکل گرفته و سابقه فانتزینویسی در خیلی از کشورها، به شکلگیری فضاهای علمی تخیلی کمک کرده است. به عبارتی داستان علمی تخیلی، اساسی محکم در فرضیهها و تخیلاتی دارد که چارچوب علمی و محتوایی دارند و نویسندگان اگر میخواهند در این راه موفق باشند، باید بیش از پیش با این فضا آشنا شده و درباره آن بیشتر بدانند، چیزی که شاید کمتر در بین نویسندههای ایرانی از این دست دیده میشود.

پرداد /2021

- - , .